Sir Thomas Browne'un (1605-1682) "Religio Medici"si, bir hekimin kendi inancını kişisel bir itiraf biçiminde anlattığı, 17. yüzyıl İngiliz düzyazısının en özgün eserlerinden biridir. Bu bölüm, eserin en çok alıntılanan pasajlarından birini içerir: dönemin simyacılarının bildiği bir fenomen olan 'cıvanın dirilişi'ni (cıvanın çeşitli bileşiklere dönüştürülüp sonra yeniden saf metalik haline döndürülebilmesini) ve bir bitkinin küllerinden yeniden canlandırılabileceği inancını (palingenesis), insan bedeninin dirilişine akılcı bir kanıt olarak sunar.
Religio Medici, 49. Kesim'den
Cıva'nın o yapay Diriliş ve Yeniden Canlanışını bir Mucize olarak sık sık seyrettim — nasıl bin biçimde öldürüldükten sonra yeniden kendi biçimine büründüğünü ve sayısal özüne döndüğünü.
Doğal biçimde, Filozoflar gibi konuşalım: bu duyulur çürümelerde, değişebilir cisimlerin biçimleri yok olmaz; sandığımız gibi konaklarını tümüyle terk etmezler, bilakis kendilerini gizli ve erişilmez kısımlarına çekip toplarlar, orada karşıtlarının etkisinden en iyi biçimde korunabilecekleri yere. Küle indirgenmiş bir bitki ya da sebze, tefekkür eden ve skolastik-filozofça bir göze tümüyle yok olmuş, biçimi sonsuza dek veda etmiş gibi görünür: ama duyarlı bir sanatkâra göre biçimler yok olmamıştır, yalnızca o yakıcı unsurun etkisinden güvende oldukları yanmaz kısımlarına çekilmişlerdir.
Bu, deneyimle doğrulanır — ki bir bitkinin küllerinden bitkiyi yeniden canlandırabilir, ve onun kalıntılarından onu yeniden sapına ve yapraklarına geri çağırabilir. İnsan sanatının bu aşağı parçalarda yapabildiğini, Tanrı'nın parmağının bu daha kusursuz ve duyarlı yapılarda yapamayacağını iddia etmek ne büyük bir küfürdür? İşte bu, hiçbir gerçek bilgini Ateist yapmayan, tersine doğanın görünür etkilerinden gerçek bir ilahiyatçıya dönüştüren o mistik felsefedir — ve o, dirilişinin işaretlerini Hezekiel gibi bir düşte değil, gözle görülür somut bir nesnede seyreder.
Küle indirgenmiş bir bitki, yeniden sapına ve yapraklarına çağrılabilir.
Bu sayfa şimdilik bir önizlemedir. Eserin tam çevirisi yayımlandığında haberdar olmak isterseniz, bültene katılabilirsiniz ↓
Özgün metin (İngilizce)
From Religio Medici, Sect. 49.
I have often beheld as a Miracle, that artificial Resurrection and Revivification of Mercury, how being mortified into a thousand shapes, it assumes again its own, and returns into its numerical self.
Let us speak naturally, and like Philosophers, the forms of alterable bodies in these sensible corruptions perish not; nor as we imagine, wholly quit their mansions, but retire and contract themselves into their secret and unaccessible parts, where they may best protect themselves from the action of their Antagonist. A Plant or Vegetable consumed to ashes, to a contemplative and School-Philosophic eye, seems utterly destroyed, and the form to have taken his leave for ever: but to a sensible Artist the forms are not perished, but withdrawn into their incombustible part, where they lie secure from the action of that devouring Element.
This is made good by experience, which can from the ashes of a Plant revive the Plant, and from its cinders recall it into its stalk and leaves again. What the Art of man can do in these inferiour pieces, what blasphemy is it to affirm the finger of God cannot do in these more perfect and sensible structures? This is that mystical Philosophy, from whence no true Scholar becomes an Atheist, but from the visible effects of nature, grows up a real Divine, and beholds not in a dream, as Ezekiel, but in an ocular and visible object, the types of his resurrection.
Bu metin neden önemli
Bu pasaj, 17. yüzyıl doğa felsefesinde simya ile teolojinin nasıl iç içe geçtiğinin klasik bir örneğidir. Browne, cıvanın 'bin biçimde öldürülüp' yeniden kendi özüne dönüşünü, ve bir bitkinin küllerinden yeniden 'sapına ve yapraklarına' çağrılabileceğini (dönemin bazı simyacılarının iddia ettiği, bugün 'palingenesis' denen bir deney) örnek göstererek şu soruyu sorar: insan sanatı bu aşağı maddelerde bunu yapabiliyorsa, Tanrı'nın parmağının insan bedenini dirilişte yeniden var etmesi neden imkânsız sayılsın? Bu argüman, Browne'un 'mistik Felsefe' dediği, doğanın görünür mucizelerinden yola çıkarak imana ulaşan bir akıl yürütme biçiminin özeti niteliğindedir.
Yeni metinlerden ilk sen haberdar ol
Tam çeviriler, PDF'ler ve yeni eklenen kaynaklar hazırlandıkça e-postana düşsün.
Bu eser Gizli Cemiyetler Koleksiyonu'nun parçasıdır →
- Kaynak eser
- Religio Medici (İngilizce, 1686 derleme basımı)
- Neşir
- 1642 (bu basım: 1686)
- Konum
- 49. Kesim, s. 26
- Çeviren
- Şira Nur Uysal
- Dijital nüsha
- Archive.org
Uysal, Ş. N. (Çev.). (2026). Cıvanın Dirilişi: Küllerden Yeniden Doğan Bitki. Kadim Kütüphane. https://kadimkutuphane.com/browne-religio-medici-civanin-dirilisi-kullerden-bitki