Doğanın Eylemlerini Kurduğu İlkeler Üzerine

Kısım 1 / 8

**GEBER**

En keskin zekalı filozofun, Vatikan Kütüphanesi’nin her bakımdan en düzeltilmiş nüshasından yakın zamanda neşredilen, daha önce son derece hatalı basılmış ciltte eksik kalan bazı bölümler, kaplar ve fırınların da ilave edildiği, Yüce Sanatın Kusursuzluğu Külliyatı. Aynı Geber’in Sanatın Araştırılması ve Vasiyetname kitapları ile Üç Kelimenin Altın Kitapçığı ve en yüce hekim ve en keskin zekalı filozof Avicenna’nın Mineraller üzerine son derece titizlikle gözden geçirilmiş ilavesiyle birlikte.

Bu devirde, her sınıftan, doğa felsefesinin gizli sebeplerini araştıran pek çok simya takipçisi bulunsa da, bunlar filozofların taşı olarak adlandırılan şeyi kâğıt üzerindeki dolambaçlı yollardan çıkarmaya ve Raynaldus, Raymundus, Geber ve bazı keşişlerin, hatta en yüce ilahiyatçıların ellerinden koparıp almaya çalışırlar. Daha zeki olanları metinleri tersyüz ederek yorumlar, meyilli olanları belirsiz şeyleri kesinmiş gibi onaylar, daha ahmak olanları hayallere inanır, daha aceleci olanları hemen deneylere girişir, savurgan olanları ise paralarını döküp saçarak ziyan ederler. Nihayetinde hepsi zaman kaybetmekle, boş vaatlerde bulunmakla, tumturaklı sözler savurmakla ve herkesin alay konusu ve eğlencesi olmakla kalırlar; en sonunda taş yerine paralarını çarçur ederler. Bu yüzden bu kadar nadide bir sanat, hatta böylesine doğaüstü bir bilim, bir yanılsama ve düpedüz bir aldatmaca olarak görülür ve inanılır. Bu ilahi keşfin meraklılarının durmaksızın Geber okumalarına ve ona kendi Aristarkhoslarıymış gibi hayran olmalarına şaşmamalı; Makedonyalı İskender’in Cyrus’un eğitim kitabına yaptığı gibi, ona sımsıkı sarılır, uykusuz geceler harcar ve üzerine titrerler. Oysa o eser sayısız hata ile dolup taşmakta, kör, eksik, hatta bambaşka bir halde ortalıkta dolaşmaktadır; bir Sylla satiri gibi konuşmaz, diş gıcırdatır; öğretmez, unutturur ve zihinleri bulandırır.

Karışık ama yine de ümitsiz olmayan bu yol önünüzde açılsın. Vatikan Kütüphanesi’nin her bakımdan en düzeltilmiş nüshasına, ki bu en süslü ürün ondan çıkmıştır, ve sizin adınıza üstlendiğimiz emeğimize teşekkür edip şükran duymanız için, altın madenleri bakımından en zengin olan bu yeni ve eksiksiz Geber’i her ne pahasına olursa olsun edininiz. Ve daha iyi, daha nadir ve daha derin tartışan yazarları da yakında bekleyiniz. Sağlıcakla kalınız.

...doğası üzerine. Bölüm 16. Güneş Üzerine. Bölüm 17. Ay Üzerine. Bölüm 18. Satürn Üzerine. Bölüm 19. Jüpiter Üzerine. Bölüm 20. Venüs Üzerine. Bölüm 21. Mars Üzerine. Bölüm 22.

EN KESKİN ZEKALI FİLOZOF GEBER’İN KÜLLİYATININ İKİNCİ KİTABI Sanatın ilkeleri ve onun kusursuzluğu üzerine. Mukaddime.

Süblimleştirmenin ne amaçla keşfedildiği üzerine. Bölüm 1. Süblimleştirmenin çeşitliliği ve nasıl yapılması ve düzenlenmesi gerektiği üzerine. Bölüm 2. Tortular ve fırın üzerine. Bölüm 3. Fırının kalınlığı üzerine. Bölüm 4. Aludel kabının biçimi üzerine. Bölüm 5. Odunların oranı üzerine. Bölüm 6. Merkür’ün süblimleştirilmesi üzerine. Bölüm 7. Markasit’in süblimleştirilmesi üzerine. Bölüm 8. Magnezya ve Tutya’nın süblimleştirilmesi üzerine. Bölüm 9. Eksiltilmiş bedenlerin süblimleştirilmesi üzerine. Bölüm 10. Herhangi bir kusurlu bedenin ve cıvanın iki katlı ilacı, yani beyaz ve kırmızı olanı üzerine. Bölüm 10. Bedenlerin, kendi özlerinin çeşitliliğine göre çeşitlendirilerek işlenmesi ve temizlenmesi üzerine. Bölüm 11. Satürn ve Jüpiter’in ortak hazırlanışı üzerine. Bölüm 12. Satürn’ün özel olarak hazırlanışı üzerine. Bölüm 13. Jüpiter’in özel olarak hazırlanışı üzerine. Bölüm 14. Venüs’ün hazırlanışı üzerine. Bölüm 15. Mars’ın hazırlanışı üzerine. Bölüm 16. İki bedenin yumuşatılması ve yumuşak olanların sertleştirilmesi üzerine. Bölüm 17. Merkür banyosu üzerine. Bölüm 18.

Kısım 2 / 8

EN KESKİN ZEKALI FİLOZOF VE HİNDİSTAN KRALI GEBER’İN KÜLLİYATININ DÖRDÜNCÜ KİTABI İlaçların genel söylemi ve onların kusursuzluğunun beş farkı üzerine. Mukaddime.

İlacın izdüşümünde cıva maddesinin hazırlanışı üzerine. Bölüm 1. İlaçların üç katlı düzeni üzerine. Bölüm 2. Tüm ilaçların farkı üzerine. Bölüm 3. İlk düzendeki Venüs ilaçları üzerine. Bölüm 4.

DİZİN Tüm eserin tek bir Külliyatta özeti. Bölüm 23.

EN KESKİN ZEKALI FİLOZOF VE HİNDİSTAN KRALI GEBER’İN Sanatın Araştırılması Kitabı. Mukaddime.

Ortak tuzun hazırlanışı üzerine. Bölüm 1. Cam tuzunun hazırlanışı üzerine. Bölüm 2. Güherçile tuzunun hazırlanışı üzerine. Bölüm 3. Kaya tuzunun hazırlanışı üzerine. Bölüm 4. Alkali tuzunun hazırlanışı üzerine. Bölüm 5. Nişadır tuzunun hazırlanışı üzerine. Bölüm 6. Tartar tuzunun hazırlanışı üzerine. Bölüm 7. İdrar tuzunun hazırlanışı üzerine. Bölüm 8. Buz veya kaya şapının hazırlanışı üzerine. Bölüm 9. Yemen şapının hazırlanışı üzerine. Bölüm 10. Tüylü şapın hazırlanışı üzerine. Bölüm 11. Kara mürekkebin hazırlanışı üzerine. Bölüm 12. Kıbrıs bakırının hazırlanışı üzerine. Bölüm 13. Roma vitriolünün hazırlanışı üzerine. Bölüm 14. Üstübeç hazırlanışı üzerine. Bölüm 15. İspanyol beyazının hazırlanışı üzerine. Bölüm 16. Bakır pasının hazırlanışı üzerine. Bölüm 17. Zaferan hazırlanışı üzerine. Bölüm 18. Satürn’ün kireçleştirilmesi üzerine. Bölüm 5. Mars’ın kireçleştirilmesi üzerine. Bölüm 6. Ay’ın kireçleştirilmesi üzerine. Bölüm 7. Jüpiter’in kireçleştirilmesi üzerine. Bölüm 8. Mars üzerine. Bölüm 9. Ay üzerine. Bölüm 10. Jüpiter üzerine. Bölüm 11. Satürn üzerine. Bölüm 12. Mars üzerine. Bölüm 13. Satürn, Venüs ve Mars kireci üzerine. Bölüm 14. Metallerin tuzları üzerine. Bölüm 15. Metallerin tuzları üzerine. Bölüm 16. Metallerin tuzları üzerine. Bölüm 17. Jüpiter’in Merkür’ü üzerine. Bölüm 18.

EN KESKİN ZEKALI FİLOZOF KALLID RACHAIDIBI’NİN Üç Kelime Kitabı. Filozof taşının niteliği üzerine. Bölüm 1. Filozof taşının özelliği üzerine. Bölüm 2. Nemli ve soğuk olanın içinde var olan gizli sıcaklık ve kuruluk üzerine. Bölüm 3. Ruhun bedene ve bedenin ruha dönüştürülmesi üzerine. Bölüm 4. Gezegenlerin ve onların suretlerinin Merkür’de var olan işleri üzerine. Bölüm 5.

Eski bilgelerin sözlerinden derlediğimiz ve ciltlerimizde farklı şekillerde bir araya getirdiğimiz tüm bilimimizi, burada tek bir Külliyatta toplayacağız. Yazdığımız kitaplarda eksik kalan ne varsa, bu kitabımızın aktarımında yeterince telafi ettik ve onların kusurlarını kısa bir sözle tamamladık. Bir kısımda bizden gizli kalmış olanı, bu cildimizde aynı kısımda açık kıldık ki felsefenin bu derece mükemmel ve asil kısmının tamamlanışı bilgelere aşikâr olsun. Bu yüzden en sevgili oğlum, bil ki bu eserde, sanatın tüm işleyişi, genel bölümlerde, evrensel bir tartışmayla, hiçbir eksiklik olmaksızın yeterince yer almaktadır. Bu kitaba göre amel eden kişi, Tanrı’nın izniyle bu sanatın gerçek amacına ulaştığına sevinecektir. Fakat en sevgili olan, bil ki, kendi içindeki doğal ilkeleri bilmeyen kişi, sanatımızdan zaten çok uzaklaşmıştır; çünkü üzerinde niyetini temellendireceği gerçek bir köke sahip değildir. Doğal ilkelerini ve tüm sebepleri bilen ama yine de gerçek amaca ve faydaya ulaşamamış olan kişi ise...

Kısım 3 / 8

...doğal ilkeler üzerine, ki bunlar doğanın niyetine dairdir ve orada doğanın işleyişiyle onların birbiriyle üreme ve karışma tarzı üzerinedir. Ayrıca, eski filozofların görüşlerine göre etkiler üzerine sırasıyla tartışacağız. Dördüncü olarak, bu çalışmamızın niyetine uygun olan ilkeleri anlatacağız; bunlarda doğayı ve onun akışına göre karıştırma ve dönüştürme tarzını, sebeplerini çalışmamızın niyetine döndürerek taklit edebiliriz.

Bu sanatın ustasını engelleyen engeller üzerine. Bölüm 1.

Bu çalışmanın üzerine gelen iki engel vardır: Doğal yetersizlik ve gerekli masrafların eksikliği veya iş güçle meşguliyet. Ancak doğal yetersizliğin çok çeşitli olduğunu söylüyoruz. Yani sanatçının kendi uzvundan ve ruhundan kaynaklanan yetersizlik. Sanatçının uzvundan kaynaklanan yetersizlik çok çeşitlidir; çünkü uzuv zayıf veya tamamen bozulmuş olabilir. Ruhun yetersizliğinden kaynaklanan ise çok çeşitlidir; ya ruh uzuvlarda çarpıklaşmıştır, uzuvlar yüzünden kendisinde hiçbir doğruluk veya akıl barındırmaz, tıpkı bir delinin veya ahmağın ruhu gibi. Ya da hayalperesttir, uygunsuz bir şekilde zıt formları kolayca kabul eder ve bilinen bir şeyden aniden onun zıttına, bir tümelden de muhtemelen onun zıttına kayar.

...doğal olanları, doğanın temellerini ve doğayı kendi eylemlerinin özelliklerinde takip edebilecek sanatları bilmeyen kişi, bu en değerli bilimin gerçek kökünü bulamayacaktır; tıpkı dik kafalı, her türlü keskin zekadan yoksun, ortak aklı bile güçlükle anlayabilen ve benzer şekilde halk arasında yaygın olan işleri zorlukla öğrenen pek çok kişi gibi. Bunlar arasında, her türlü hayali kolayca benimseyen bir ruha sahip pek çok kişi buluruz. Fakat doğruyu bulduklarına inandıkları şey tamamen hayal ürünüdür, akıldan sapmıştır, hata doludur ve doğal ilkelerden uzaktır; çünkü pek çok dumanla dolmuş olan beyinleri, doğal şeylerin gerçek niyetini kabul edemez. Bunların dışında, bir görüşten diğerine, bir istekten diğerine değişken bir ruha sahip başkaları da vardır; tıpkı şimdi buna inanıp hiçbir akıl temeli olmaksızın onu isteyen, biraz sonra ise başka bir şeye inanıp başka bir şeyi isteyenler gibi. Bunlar o kadar değişkendir ki, niyet ettikleri şeyin en ufak bir kısmını bile tamamlayamazlar, aksine onu yarım bırakırlar. Benzer şekilde, doğal şeylerden bir hayvan kadar bile hiçbir gerçeği göremeyen başkaları da vardır; tıpkı aklı alınmışlar, deliler ve çocuklar gibi. Bilimi hor gören ve onun var olmadığını düşünen başkaları da vardır; bilim de onları hor görür ve onları bu en değerli çalışmanın amacından uzaklaştırır. Ve paranın kölesi olan başkaları da vardır ki, bu harika bilimi arzulayıp...

Bu yüzden yukarıda söylenenlerden çıkarıyoruz ki, bu çalışmanın ustasının doğa felsefesi bilimlerinde eğitimli ve ilerlemiş olması gerekir; çünkü doğası gereği ne kadar derin bir zekaya sahip olursa olsun, bu sanatta ne kadar arzu duymuş ve doğa felsefesini edinmiş olursa olsun, öğreti olmaksızın onun amacına ulaşamaz. Çünkü doğal zeka ile elde edilemeyen şey, bu eksiklik öğreti ile giderilir. Ustanın ayrıca en derin araştırma ve doğal beceriyle desteklenmesi gerekir. Zira öğretiyle ne kadar bilim edinirse edinsin, doğal beceriyle desteklenmedikçe, böylesine değerli ziyafetlere davet edilmeyecektir. Çünkü sadece öğretiye dayansaydı, çaresini bilmeyeceği bir hatayı kendi becerisiyle anında düzeltirdi. Ve benzer şekilde, sadece doğal beceriyle kaçınamayacağı bir hataya, öğretiyle edinilmiş bilim sayesinde anında çare bulurdu; çünkü sanat zekadan, zeka da aynı şekilde sanattan destek alır. Çalışmada kararlı bir iradeye sahip olması da gereklidir, öyle ki sadece şunu veya bunu denemeye kalkışmasın; çünkü sanatımız şeylerin çokluğunda tamamlanmaz. Zira sanatın kendisinde karar kıldığı tek bir Taş, tek bir ilaç vardır; buna dışarıdan yabancı hiçbir şey eklemeyiz ve eksiltmeyiz, ancak onun hazırlanışında fazlalıkları gideririz.

Kısım 4 / 8

...bu kitapçıkta senin için yazdığımız açık ve aşikâr şeyleri; bizi haksız yere kemirme, bize küfürler savurma, aksine bunu kendi cehaletine ve haddini bilmezliğine yor.

Bu yüzden bu bilim fakire veya muhtaca pek uygun değildir; aksine ona düşman ve karşıttır. Çalışmanın sofistçe sınırını bulmaya da çalışma; sadece tamamlanmaya niyet et. Çünkü sanatımız Tanrı’nın kudretinde saklanır ve onu dilediğine bahşeder, dilediğinden çekip alır; O ki şanlıdır, yücedir, her türlü adalet ve iyilikle doludur.

Belki de sofistçe çalışmanın cezası olarak sana sanatı esirger ve seni hatanın çıkmaz sokaklarına, hatadan da sonsuz mutsuzluk ve sefalete sürüklerdi. En sefil ve en mutsuz kişi odur ki, Tanrı onun çalışmasının ve emeğinin sonundan sonra gerçeği görmesini engeller; çünkü ömrünün süresini her zaman keder içinde kapatır ve sonlandırır. Bu kişi, sonsuza dek emek içinde kalarak, her türlü talihsizlik ve mutsuzlukla kuşatılarak, bu dünyanın tüm tesellisini, sevincini ve zevkini kaybeder ve ömrünü hiçbir fayda sağlamadan keder içinde tüketir. Benzer şekilde, çalışmada olduğun zaman, her kaynatmada ortaya çıkan tüm işaretleri zihnine kazımaya ve onların sebeplerini araştırmaya gayret et. İşte bunlar, sanatımıza uygun bir usta için gerekli olan şeylerdir. Eğer anlattıklarımızdan biri eksik olursa, bu sanata bağlanmasın.

...bizi yok edenler; derler ki: Elementlerin oranını bilsen bile, yine de onların birbiriyle karışma tarzını bilmezsin; çünkü doğa bunları mağaralarda, madenlerde ve gizli yerlerde üretir; öyleyse onların karışma tarzını bilmediğin gibi, bunu tek başına yapmayı da bilmezsin. Yine benzer şekilde iddia ederler: Bunu hakkıyla bilsen bile, karışma eyleminde, bu şeyin kendisiyle tamamlandığı etkin ısıyı eşitlemeyi bilmezdin. Zira doğanın, metalleri varlığa getirdiği belirli bir ısı miktarı vardır ki bunun ölçüsünü bilmezsin. Benzer şekilde, doğanın etkin sebeplerinin diğer farklarını da bilmezsin, bunlar olmaksızın doğa niyetini tamamlayamazdı; bunlar bilinmediğinde, sanatın tüm yapılış tarzı da bilinmeyecektir. Ayrıca sana tecrübeden bir kanıt sunuyorum: Bu bilim bilgeler tarafından o kadar uzun zamandır araştırılmaktadır ki, eğer ona herhangi bir yolla ulaşmak mümkün olsaydı, şimdiye kadar binlerce kez tamamlamış olurlardı. Benzer şekilde, filozoflar ciltlerinde bunu aktarmaya cesaret edemediklerinden ve onlarda açık bir gerçek bulamadığımızdan; bu durum, bu bilimin var olmadığını kanıtlamak için yeterince muhtemeldir. Benzer şekilde, bu dünyanın pek çok Prensi ve Kralı, sonsuz hazineye ve filozoflar bolluğuna sahip oldukları halde, bu sanatı bulmayı arzuladılar; yine de bu en değerli sanatın meyvesine ulaşamadılar, bu kesinlikle sanatın boş olduğunu göstermek için yeterli bir argümandır. Benzer şekilde, türlerin zayıf karışımlarında doğayı takip edemeyiz; çünkü doğaya göre şekillenmiş bir eşek yapımında doğayı takip etmeye gücümüz yetmez. Eşek...

Kısım 5 / 8

...aksine nemi çözerek, onların bedenlerinden dağıtacak ve yok edecektir. Zira sadece dengeli ısı nemi yoğunlaştırır ve karışımı kusursuzlaştırır, aşırıya kaçmaz. Benzer şekilde varlık ve kusursuzluk, oluşum ve bozuluş doğasını türlerin varlığına ve yokluğuna doğru kusursuzlaştıran ilk hareket ettiriciler olarak yıldızlardan verilir. Bu ise, bir veya birkaç yıldızın hareketleriyle gökyüzünde belirlenmiş bir konuma gelmesiyle aniden ve bir anda gerçekleşir, ki buradan kusursuzluğun varlığı verilir. Çünkü her bir şey, yıldızların belirli bir konumundan bir anda varlık kazanır ve bu sadece tek bir konum değildir, aksine pek çok ve birbirinden farklı konumlardır; tıpkı onların etkilerinin farklı olması gibi. Ve bunların birbiriyle olan farklılıklarını ve ayrımlarını fark edemeyiz, çünkü bizim için bilinmez ve sonsuzdurlar. Öyleyse, yıldızların konumlarının ve hareketlerinin çeşitliliğini bilmediğin halde çalışmandaki eksikliği nasıl gidereceksin? Ve yine de metallere kusursuzluk veren bir veya birkaç yıldızın belirli konumunu bilsen bile, başladığın çalışmayı tamamlayamazdın. Çünkü herhangi bir çalışmanın sanat yoluyla formu kabul etmeye hazırlanması bir anda değil, ardışık olarak gerçekleşir; öyleyse bir anda gerçekleşmediği için çalışmaya form verilmeyecektir. Benzer şekilde doğal şeylerde de düzen şudur: Çünkü yıkmak yapmak daha kolaydır; ama altını güçlükle yok edebiliyoruz, öyleyse onu nasıl bu kadar çabuk inşa edebiliriz? İşte bu yukarıda söylenen sofistçe ve bunlardan daha az belirgin olan diğer nedenlerden dolayı, bu ilahi sanatı yok ettiklerine inanırlar.

Bu yukarıda söylenen ikna çabalarının hepsi sofistlerindir...

...saf, yani kendi parçalarında homojen ve sert ile yumuşak arasında dengeli, darbede ise uzayabilir. Ancak bu, nemli yapışkan ile ince topraksının, nemli olan kuru olanla, kuru olan da nemli olanla bir olana kadar en küçük parçalarına kadar uzun süreli karışımıyla gerçekleşir. Ve bu ince buharın çözünmesi aniden değil, aksine yavaş yavaş ve binlerce yılda olur; bunun sebebi doğanın ilkelerinin maddesinin tekdüze olmasıdır. Eğer onlardan fazla nemin çözünmesi aniden gerçekleşseydi, nem güçlü karışımdan dolayı kurudan uzak olmadığı için, nem kuru ile birlikte çözünürdü; bu yüzden tamamı duman olup uçardı ve aralarındaki güçlü birleşme nedeniyle çözünmede nem kurudan ayrılamazdı. Bunun açık tecrübesini ruhların süblimleştirilmesinde gördük; çünkü onlarda süblimleştirme yoluyla ani bir çözünme gerçekleştiğinde, nem kurudan, kuru da nemden ayrılmaz, öyle ki karışımları tamamen parçalara bölünmez; aksine onların tüm maddesi yükselir veya bileşenlerinden çok azı çözünür. Öyleyse, ince dumanlı nemin ardışık, uzun süreli ve eşit çözünmesi, metallerin yoğunlaşmasının sebebidir. Bu yoğunlaşmayı bu şekilde biz de yapamayız. Öyleyse bu konuda doğayı takip etmeye gücümüz yetmez.

Kısım 6 / 8

Çünkü doğayı tüm özelliklerin farklarında taklit edemeyiz.

...hayalperest bir şekilde, gücümüzün sadece zayıf karışımlarda doğayı taklit etmeye yetmediğini, örneğin bir eşek veya öküzün karışımında yetmediğini, dolayısıyla güçlü olanlarda da yetmeyeceğini ileri sürerler. Onların hatalarının çok yönlü olduğunu söylüyoruz; çünkü argüman tarzlarında, sanatımızın var olmadığını kabul etmeye zorlanacağımız bir zorunluluk yoktur. Çünkü benzerlik veya daha büyük olan üzerinden kurdukları kıyasla kendi hayallerini ve hatalarını pekiştirirler ki bunlarda zorunluluk değil, çoğunlukla olasılık bulunur. Ayrıca, hayvanların zayıf karışım kompozisyonu ile mineral formların sağlam ve güçlü yapısı arasında hiçbir belirgin benzerlik göstermediklerini başka bir yolla da ortaya koyuyoruz. Bunun sebebi, bileşimi zayıf olan hayvanlarda ve diğer canlılarda, kusursuzlaştıranın sadece oran olmamasıdır; ne oranın karışabilir maddeleri, ne karışabilir maddelerin nitelikleri, ne de bu niteliklerin bir araya gelmesinden doğan karşılıklı etki ve tepkiden kaynaklanan karışım yeterlidir. Aksine, pek çok kişinin görüşüne göre, doğanın gizemlerinden, beşinci özden veya ilk hareket ettiriciden gelen ruhtur; ve bunu pek çok kişinin görüşüne göre söylüyoruz ve bunun gizemini bilmiyoruz. Bu yüzden, bunlarda zayıf bir karışım olsa bile, nasıl kusursuzlaştırılacağını bilmeyiz; çünkü kusursuzlaştıran şey olan ruh, içeri üflenir.

Şüphesiz ki bu durum, bilgisizlerin idrak edemediği bir hakikattir. Buradan açıkça anlaşılmaktadır ki, bir öküzü yahut keçiyi mükemmelen var edemeyişimiz, karışımın eksikliğinden değil, ruhun üflenmesindeki eksikliktendir; zira bizler, tabiatın yolu ve akışı uyarınca, zayıf ve daha zayıf, güçlü ve daha güçlü bileşimler meydana getirmekteyiz. Benzer şekilde metalleri de biz dönüştürmeyiz; lakin sanatımız vasıtasıyla kendisi için birtakım maddeleri hazırladığımız tabiat, bunu bizzat gerçekleştirir. Bizler ise yalnızca onun hizmetkarları ve yöneticileriyiz.

Eğer başka bir akıl yürütmeyle şu şekilde argüman sunar ve safsata dolu görüşlerini desteklemek isterlerse, yani tabiatın metalleri binlerce yılda tekemmül ettirdiğini, sizin ise binlerce yıl yaşayamayacağınızı iddia ederlerse, onlara şöyle deriz: Kadim filozofların görüşüne göre tabiat, kendi ilkeleri üzerinde tesir ederek metalleri binlerce yılda tekemmül ettirir; fakat bizler bu ilkeleri birebir takip edemediğimiz için, tabiat bunu ister bin yılda, ister daha fazla veya daha az sürede, isterse bir anda gerçekleştirsin, onların bu ikna çabası geçerli değildir. Zira bizler, tabiatı kendi ilkelerinde taklit edemeyiz ve bunu istemeyiz de. Nitekim görmekteyiz ki tabiat, binlerce yılda taşları pişirip kireç haline getiremezken, insan kendi tabii dehası ve arızi ısı vasıtasıyla bunu kısa sürede başarabilmektedir. İşte bu sebeple, insanın dehası ve sanatı sayesinde metaller tasfiye edilirken, tabiatın onların eksikliklerini bu kadar çabuk gideremeyeceği kadar kısa bir sürede, metaller saf ve daha asil bir cevhere dönüştürülür. Bunu, daha önceki kısaltılmış reddiyemizde karara bağlamıştık ve gelecek bahislerde daha eksiksiz bir kelam ile ispat edeceğiz. Bununla birlikte, bazı basiretli ve keskin zekalı kimselerin görüşüne göre tabiat, murat ettiği şeyi aniden, yani bir günde yahut daha kısa bir sürede tamamlar. Bu doğru olsa bile, yine de tabiatı kendi ilkelerinde taklit etmeye muktedir olamayız; bunu daha açık bir gösterimle ispat edeceğiz.

Kısım 7 / 8

Yine de meselenin geri kalanında, çıkarılan sonuca nispetle her şeyin masrafların araya girmesiyle vuku bulduğunu ve onların hatalarının, zihnimizin muhakemesi karşısında sıklıkla mücadele edip ümitsizlik getirdiğini itiraf ederiz. Bu sebeple onlar lanetlenmiştir; zira kendi hataları yüzünden haleflerine ebedi lanetler bırakmışlar, felsefe yapanların üzerine hakikati değil, uğursuzluğu akıtmışlar ve ölümlerinden sonra geride hakikati değil, şeytani kışkırtmaları miras bırakmışlardır. Eğer ben de onların hatalarını düzeltmez ve bu ilimde hakikati, sanatımızın gerektirdiği en iyi şekilde aktarmazsam, lanetlenmeyi hak ederim. Zira bu üstatlık, gizemli bir dile ihtiyaç duymaz, bilakis tamamen aşikar olmalıdır. Bu yüzden biz, bu bilgiyi bilge kişilerden gizlenmeyecek bir dille aktaracağız. Bu anlatım, orta seviyedekiler için son derece derin olacak, ahmaklar için ise her iki sınırı da bu tek ve aynı aktarımımızda acınası bir şekilde nihayete erdirecektir.

Dolayısıyla sadede dönecek olursak, bu gücün ruhlarda olduğunu iddia edenlerin kendi aralarında pek çok gruba ayrıldığını söyleriz. Kimileri felsefe taşının cıvadan, kimileri ise kükürtten ve ona yakın olan arsenikten aranması gerektiğini ileri sürer. Bunlardan bazıları markasitten, bazıları tutya ve magnezyadan, diğerleri ise nişadırdan bu taşı arar. Taşın bedenlerde olduğunu söyleyenlerden kimileri kurşunda, kimileri diğer bedenlerin herhangi birinde olduğunu iddia eder. Bazıları camda, bazıları kıymetli taşlarda, diğerleri ise çeşitli tuzlarda, şaplarda, nitratlarda ve boraksta arar. Kimileri ise her türlü bitkisel şeyde arar ki bu varsayımların her birini savunanın, kendi varsayımına göre bir muhalifi vardır. Bu görüşlere karşı çıkan kişi, doğrudan sanata karşı çıktığına inanır. Çoğunlukla her iki tarafın açıklamaları da boş ve temelsizdir.

Onlar, doğumundan ihtiyarlığına kadar bir evde kapalı kalmış ve dünyanın genişliğinin bu evden yahut gözünün görebildiğinden daha öteye uzanmadığını sanan bir çocuk gibidirler. Zira bu kimseler emeklerini pek çok taş üzerinde harcamamışlardır; bu yüzden ilacımızın hangi şeyden elde edilip hangi şeyden elde edilemeyeceğini hissedememişlerdir. Bu sebeple ellerini bol emek vermekten de geri tutmuşlardır; oysa emeklerinin neyi mükemmelleştireceğini bilmemek gibi bir hakları olmamalıydı. Lakin onların işlerinin neden eksik kaldığını söylersek; bunun sebebi, kükürtteki yakıcılık tabiatını ve uçuculuğu kendi haline bırakmış olmalarıdır ki bu yüzden her şeyi dağıtır ve yok ederler. Diğer bazıları ise taşın, kükürtün kendisinde ve onun eşinde bulunmasının zorunlu olduğunu düşünerek işin tamamlanmasına daha derinlemesine yaklaşmışlardır. Bunlar, sadece süblimleştirme yoluyla kükürtün yakıcılığını temizlemekle kalmamış, aynı zamanda onda kalan uçuculuğu da gidermeye çalışmışlardır. Fakat onların bu çabası da benzer şekilde hüsranla sonuçlanmıştır; zira bu güç, bedenlerde kalıcı olarak tutunamamış, bilakis yavaş yavaş ve ardı ardına yok olup gitmiş, bedeni ilk halindeki gibi bırakmıştır. Onlar da ilk gruptakiler gibi sanatı yok sayarak argümanlar üretmişlerdir; biz ise onlara ilk gruptakilere verdiğimiz yanıtın aynısını vererek, sanatın var olduğunu onaylıyor ve onu biliyoruz, çünkü hakikati gördük ve ona dokunduk diyoruz. Diğer bazıları ise meseleyi daha derinden görerek kükürtü temizlemiş, onun uçuculuğunu ve yakıcılığını gidermişlerdir; böylece kükürt sabit ve topraksı bir hal almış, ateşin ısısıyla iyi bir erime göstermeyip sadece camlaşma eğilimi vermiştir. Bu yüzden yansıtma esnasında onu bedenlerle karıştıramamışlardır. Dolayısıyla onlar da ilk gruptakiler gibi argümanlar sunarlar ve biz onlara da ilk gruptakilere verdiğimiz cevabı veririz; zira eksik bırakılan iş, sahibini yanılgıya düşürür.

Kısım 8 / 8

Bununla birlikte, bu argümanların tutarlılığı ancak şu kadardır: "Eşek koşuyor, öyleyse sen bir keçisin." Onların iddiaları da işte bu derece anlamsızdır. Bunun sebebi şudur: Eğer hazırlık bir anda gerçekleşmiyorsa, bu durum, formun yahut mükemmelliğin bir anda verilmesine engel teşkil etmez. Zira hazırlık mükemmelliğin kendisi değil, formu kabul etmeye hazır hale getirilmedir. Eğer onlar, tabii şeyleri yok etmenin, onları sanat yoluyla inşa etmekten daha kolay olduğunu ve altını neredeyse hiç yok edemediğimizi söyleyerek, bu yüzden altını inşa etmenin imkansız olduğu sonucuna varıyorlarsa, onlara şöyle cevap veririz: Onların vardığı bu sonuç, bizi altının inşa edilemeyeceğine inanmaya zorlayacak bir zorunluluk taşımaz. Zira güçlükle inşa edilen şey, güçlükle yok edilir; lakin bu durum, onun inşa edilmesinin imkansız olduğu anlamına gelmez. Bunun sebebini ise onun güçlü bir bileşime sahip olmasına bağladık; bu yüzden çözünmesi daha zordur ve dolayısıyla güçlükle yok edilir. İşte bu durum, onların altının inşasını imkansız görmelerine sebep olmaktadır; fakat onun tabii bileşimini bilmedikleri için, tabiatın akışından yola çıkarak onun yapay yok edilişini ve inşasını da bilmemektedirler. Belki onun güçlü bir bileşime sahip olduğunu anlamaya çalışmışlardır; lakin bu bileşimin ne derece bir güce sahip olduğunu idrak edememişlerdir.

Bedenler, kendilerinden uzaklaştırılmamış olan uçuculuk sebebiyle o ateşin şiddetine dayanamazlar. Bazen de yanılgı şuradan kaynaklanır: Bedenler, uçucu ruhlarla birlikte ateşten kaçarlar; bu durum, sabit olmayan ruhların bedenlerin derinliklerine ayrılmaz bir şekilde yapışmamasından ileri gelir, zira uçucu olanın miktarı, sabit olanın miktarından üstündür. Bu yüzden onlar da ilk gruptakiler gibi argümanlar sunarlar ve biz de onlara aynı şekilde cevap veririz. Onların tüm kanıtı şundan ibarettir: "Ey doktrinin evlatları, eğer bedenleri dönüştürmek istiyorsanız ve eğer bunun herhangi bir ilaçla yapılması mümkünse, bunun bizzat ruhlar vasıtasıyla yapılması zorunludur; fakat sabit olmayan ruhların bedenlere faydalı bir şekilde yapışması mümkün değildir, bilakis kaçarlar ve bedenleri kirli bırakırlar. Sabit olan ruhların ise bedenlere nüfuz etmesi mümkün değildir, zira erimeyen bir toprak haline gelmişlerdir. Bedenlerin içinde hapsedilmiş olanlar ise sabit görünseler de aslında öyle değildirler; ya bedenlerden uzaklaşırlar ya da her ikisi birlikte uçup gider. Dolayısıyla, bu sanatı en yakın maddede bile bulmak hiçbir şekilde mümkün değilse, daha uzak maddede hiç bulunamayacaktır, öyleyse hiçbir yerde yoktur." Bizim cevabımız ise şudur: Onlar bu hususta bilinebilecek olanın tamamını bilmemektedirler; bu yüzden ondan çıkacak operasyonun tamamını da bulamamaktadırlar. Dolayısıyla, yetersiz gözlemlerine dayanarak çıkardıkları bu hatalı sonucu, kendi iddialarının yegane dayanağı yapmaktadırlar.